RELIGIA GRECJI STAROŻYTNEJ

Grecja » RELIGIA GRECJI STAROŻYTNEJ

Na ukształtowanie się religii greckiej olbrzymi wpływ miały wierzenia minojsko-mykeńskie, czyli kulty ludów przedgreckich na Krecie, wyspach Morza Egejskiego, a potem religia mykeńskich Achajów. Są to, niestety, zjawiska nie zawsze dobrze nam znane - jedyną podstawą dla ich badania są dziś znaleziska archeologiczne, a interpretacja ich bywa często trudna i niepewna. Brak tu, jak w wypadku religii greckiej, źródeł literackich.

Cechą podstawową wierzeń kreteńskich był kult bóstw żeńskich, poświadczony także na wyspach Morza Egejskiego. Z Krety pochodzą liczne posążki kultowe i wotywne, a wśród nich słynne przedstawienia bogini z wężami. Cześć bogom i boginiom oddawano w miejscach świętych - stawały się nimi skały, jaskinie, góry. Prawdopodobnie nie było na Krecie minojskiej dużych budowli sakralnych, ale tylko okręgi święte, sanktuaria czy pomieszczenia kultowe w pałacach. Duże znaczenie miał kult oddawany różnym świętym przedmiotom - stąd mówi się często o fetyszyzmie kreteńskim. Obiektami kultowymi, uosabiającymi prawdopodobnie magiczne moce, były święte kamienie, topory o podwójnym ostrzu (iabrys)czy specjalne tarcze.

Rola bóstw kobiecych skłania wielu badaczy do przypuszczenia, że podstawowym, naczelnym niejako bóstwem Krety minojskiej, była Ziemia-Matka zwana też Wielką Boginią. Kult ten znany jest z epok późniejszych i głównie z terenów Wschodu. W każdym razie można przyjąć, że kult czy kulty bóstw żeńskich na Krecie są odbiciem znaczenia rolnictwa, wiary w życiodajną rolę ziemi i kobiety.

Podstawą życia religijnego były pełne przepychu ceremonie, w czasie których składano ofiary z płodów ziemi. Być może również ekstatyczny taniec stanowił element niektórych uroczystości religijnych. Z pewnością występowała wiara w życie pozagrobowe, ale zbyt mało dziś wiemy o tym świecie pozaziemskim, przypuszcza się, że Kreteńczycy raczej wierzyli w szczęśliwy i spokojny żywot człowieka na innym świecie. Specjalnego kultu doznawały dwa stworzenia - byk i wąż. Stąd przedstawienia bogini z wężami oraz liczne w ikonografii kreteńskiej wyobrażenia byka i scen z bykiem.

Na terenie Grecji właściwej, do momentu przybycia pierwszych Greków (początek II tysiąclecia p.n.e.) jedyną znaną dziś formą wierzeń religijnych był kult żeńskich bóstw płodności, występujących zresztą od początku okresu neolitycznego na terenie całego basenu Morza Śródziemnego. Wierzenia przybyłych Greków w tym najwcześniejszym okresie różniły się od religii minojskiej i kultów przedgreckich mieszkańców Hellady. Podstawową rolę grały w nich kulty bóstw męskich - bogów-wojowników, Uosabiających siły magiczne i moce Nieba. Tym pierwotnym bóstwem greckim był prawdopodobnie Uranos - naczelny bóg nieba (wierzenia takie nazywa się często uranlcznymi, w przeciwieństwie do kultów tellurycznych, związanych z wiarą w siły ziemi). Nie występowały też wtedy wyraźnie wierzenia w świat pozagrobowy, a w każdym razie nie odgrywały one zbyt wielkiej roli. Świadczy o tym brak wyposażenia grobów.