Powstawanie i krzepnięcie greckich miast-państw

Grecja » Powstawanie i krzepnięcie greckich miast-państw

Powstawanie i krzepnięcie greckich miast-państw wiąże się z Wielką Kolonizacją, która przypada na lata ok. 775-550 p.n.e. i jest epoką intensywnej ekspansji morskiej Greków. Miasta greckie zakładane są na wybrzeżach Hellespontu (Dardanele) i Propontydy (morze Marmara) oraz całego Morza Czarnego aż do Krymu. Od zachodu Grecy posuwają się ku Italii i Sycylii (Syrakuzy, Tarent, Neapol), a na południu osiedlają się na wybrzeżach afrykańskich (Cyrenajka). Wielka Kolonizacja ukształtowała ostatecznie obszar Hellady rozumianej jako teren kultury greckiej i języka greckiego.

Ze zjawisk kulturalnych tego okresu najważniejsze znaczenie miało rozpowszechnianie się alfabetu, pisma głoskowego składającego się z 24 znaków-liter, przyjętego po pewnych modyfikacjach od Fenicjan mniej więcej w IX-VIII w. p.n.e. Zaważyło to niewątpliwie na dynamicznym rozwoju literatury okresu archaicznego (liryka: Safona,Teognis,Archiloch), następnie filozofii (jońska filozofia przyrody z Talesem, Demokrytem i Heraklitem), historiografii, której początki sięgają właśnie VI w. p.n.e , a także teatru greckiego. Jest to też okres rozwoju sztuki i architektury, epoka początków demokracji w Atenach (Solon i Kleisthenes) i pierwszych konfliktów Ateny-Sparta, które określają linię wydarzeń politycznych w Grecji V w. p.n.e.

W 1. połowie V w. p.n.e. Grecja toczy wojny z wszystkie państwa greckie, pod przewodnictwem początkowo zgodnym Sparty i Aten, odpierały najazd perski, niszcząc siły barbarzyńców w słynnych bitwach: na równinie Maratonu (490 p.n.e.) i u wyspy Salaminy (480 p.n.e.). Następne wojny toczyły się już nie o obronę Grecji lądowej, ale o panowanie na Morzu Egejskim i niezależność miast greckich na wybrzeżu Azji Mniejszej. W tym czasie twórcy potęgi morskiej Aten, Temistokles, a potem Arystydes, doprowadzili do zerwania ze Spartą, a następnie do hegemonii Aten nad innymi państwami morskimi w ramach Związku Ateńskiego (Morskiego), obejmującego głównie państwa na wyspach i wybrzeżu azjatyckim. Wojny z Persją, zakończone pełnym sukcesem w 449 r. p.n.e., przyniosły wycofanie się Persów z basenu Morza Egejskiego oraz pełne panowanie Aten na morzu. W dużej mierze silna pozycja Aten była dziełem genialnego męża stanu, Perykiesa, kierującego bez przerwy przez 15 lat polityką ateńską.