Erechtejon

Grecja » Erechtejon

Świątynią Ateny Polias i Posejdona był Erechtejon, główny ośrodek religijny na Akropolu. Nazwa jego pochodzi od mitycznego herosa ateńskiego Erechteusza, który też miał tu miejsce kultowe. Wzniesiona w stylu jońskim świątynia o wymiarach 30x25 m była prawdopodobnie zaplanowana równocześnie ze świątynią Ateny Nike Apteros. Jednak budowę rozpoczęto dopiero w okresie wojny peloponeskiej, korzystając z przerwy w działaniach wojennych po pokoju Nikiasza (421 p.n.e.), a ukończono w latach 409-406 p.n.e. Budowla ta, najmłodsza na Akropolu, uważana jest za jedno z najwspanialszych osiągnięć stylu jońskiego.

Plan świątyni, łączącej kilka kultów dość odmiennych i spełniających różne funkcje, jest dość skomplikowany także i z powodu warunków terenowych (budowla znajduje się na dwóch poziomach). W głównym korpusie budynku (część wschodnia) znajdowała się cella Ateny. W części zachodniej, położonej niżej, mieściły się: źródło słonej wody (symbol kultu Posejdona), święty wąż (kult herosa Erechteusza) i grób mitycznego Kekropsa. Od strony północnej, między Erechtejonem a Propylejam znajduje się szereg siadów archeologicznych, dziś rozpoznawalnych dla archeologów. Warto zwrócić uwagę na ślady zabudowy mykeńskiej, wskazujące na rolę Aten już w tym okresie.

Za Partenonem znajduje się Muzeum Akropolu (założone w 1878) z bogatą kolekcją przedmiotów z Akropolu, głównie z epoki archaicznej. Szczególnie godne uwagi są: fronton nieznanego pochodzenia z VII w. p.n.e., przedstawiający Heraklesa z hydrą, fronton wschodni ze starej świątyni Ateny na Akropolu (początek VI w. p.n.e.), również z przedstawieniami Heraklesa i seria tzw. posążków Kore z VI w. p.n.e., wyobrażających młode dziewczęta składające ofiarę Atenie. Na północnym stoku Akropolu znajdowało się wiele sanktuariów i miejsc świętych. Natomiast stok południowy łączył się wyraźnie z miastem poprzez swą zabudowę.

We wschodniej części znajduje się Teatr Dionizosa. Jego początki sięgają VI w. p.n.e., zasadniczy kształt otrzymał w V w. p.n.e , a obecna forma pochodzi z czasów rzymskich. Obok teatru była świątynia Dionizosa, z której zachowały się tylko fundamenty. Sąsiedztwo świątyni z teatrem jest w pełni zrozumiałe, gdyż teatr grecki wyrósł z uroczystości ku czci tego boga. Za teatrem (od strony wschodniej) widoczne są skromne ślady Odeonu (sala koncertowa) Peryklesa, budowli z lat czterdziestych V w. p.n.e.

Na zachód od teatru znajdowało się sanktuarium Asklepiosa, patrona lekarzy i medycyny, od którego imienia pochodzi do dziś używany wyraz - Eskulap. Zachowały się tylko ślady świątyni. Poniżej był portyk Eumenesa, zbudowany przez Eumenesa, króla Pergamonu, w 1 połowie li w. p.n.e. Obecnie widoczne są jedynie fundamenty. Część zachodnią zajmuje Odeon wybudowany w 161 r. n.e. przez znanego zamożnego intelektualistę ateńskiego Herodesa Attyka. Była to sala koncertowa (najprawdopodobniej bez dachu) na 5 tys. słuchaczy.

Schodząc dalej w kierunku miasta napotykamy wzgórze Areopagu (115 m npm., nazwa Areopag oznacza „wzgórze Aresa"), miejsce posiedzeń jednej z najstarszych instytucji ustrojowych Aten - Rady Areopagu. Rada ta, w skład której wchodzili byli archonci po zakończonym rocznym urzędowaniu, stanowiła w okresie archaicznym naczelny organ władzy i sądownictwa. Od reform Kleisthenesa jej rola malała, a demokratyczne reformy Efialtesa (462-461 p.n.e.) pozbawiły ją ostatecznie znaczenia, zabierając kompetencje sądownicze w sprawach politycznych. Odtąd Rada Areopagu sądziła tylko sprawy o przelew krwi i o wy-kroczenia czysto religijne.

Według miejscowej tradycji Św. Paweł wygłosił tu kazanie w 50 r. n.e. Położone bardziej na południe Museion (147 m npm.) było w starożytności poświęcone Muzom - opiekunkom sztuk. Tradycja późniejsza wiązała je z poetą Muzajosem. Na wzgórzu znajdują się z II w. n.e. ruiny monumentu Filopaposa, Syryjczyka, obywatela Aten, który wspomagał materialnie miasto. Na zachód od Areopagu położone jest wzgórze Pnyks (109 m npm.). Od VI w. p.n.e. odbywały się tutaj obrady Zgromadzenia Ludowego (Ekklezji), w których teoretycznie brali udział wszyscy obywatele kraju (dorosła, wolna ludność męska z całej Attyki). Mieścić się tu mogło 18 tys. ludzi, a więc mniej niż szacunkowa liczba obywateli Attyki w V-IV w. p.n.e. Zresztą na obradach zbierali się głównie mieszkańcy miasta (w okresie rozkwitu demokracji w V w. p.n e. odbywały się 4 posiedzenia Ekklezji w miesiącu i trudno było ludności z bardziej odległych rejonów Attyki uczestniczyć w zgromadzeniach). Od końca IV w. p.n.e. Pnyks przestał być miejscem posiedzeń Zgromadzenia, którego obrady przeniosły się bądź na Agorę, bądź też do Teatru Dionizosa. Zwraca uwagę położenie wzgórza, z którego cały Akropol był znakomicie widoczny, unaoczniając obradującym obywatelom wielkość i wspaniałość ich polis. Zachowały się tu resztki trybuny dla mówców - miejsce, skąd przemawiali najznakomitsi mężowie stanu w starożytnych Atenach.

Na północ od Pnyksu i Areopagu znajduje się Agora. Wyraz ten oznacza „rynek", „plac targowy", a także,, zgromadzenie", „miejsce zgromadzeń". W mieście greckim jest to zawsze punkt centralny, grupujący budynki publiczne, świątynie i sklepy. Nad zabudową Agory ateńskiej dominuje Tezejon, mieszczący się na wzgórzu Kolonos Agorajos. Świątynia ta, wzniesiona w latach 449-444 p.n.e. przez długi okres uważana była za centrum kultu Tezeusza i stąd jej nazwa. Obecnie wiadomo, że była to świątynia Hefajstosa i Ateny, patronów rzemiosła i wojny. Dziś więc używa się nazwy Hefajstejon (zamiennie z określeniem Tezejon).

Była to budowla w stylu doryckim z kolumnadą zewnętrzną6na 13 kolumn. Wnętrze świątyni zawierało cellę (naos, część centralna) oraz pronaos (.przedsionek opisthodomos (zakończenie symetryczne do pronaos). Świątyni przywrócono pierwotny wygląd zmieniony przez przebudowy bizantyńskie (mieścił się tu od V w. n.e. kościół Św. Jerzego).