DILOS

Grecja » DILOS

DILOS (Delos) to w starożytności wyspa Apollina. Według tradycji mitycznej uważano ją za miejsce narodzin tego boga i jego siostry Artemidy (rzymska bogini Diana). Był to najstarszy ośrodek kultu Apollina poświadczonego na wyspie od wczesnej epoki archaicznej. Ludność zamieszkująca tu w okresie kultury minojsko- -egejskiej została zastąpiona ok. 1000 r. p.n.e. przez przybyszów z lądu, a od mniej więcej VIII w. p.n.e. rozpoczynają się czasy świetności Delos. W okresie archaicznym Delos podlegało wpływom Samos (tyran Polikrates) i także już Aten (oczyszczenie sakralne wyspy przez Pizystrata). Stało się też ośrodkiem amfiktionii jońskiej (święty związek państewek wyspiarskich skupionych wokół sanktuarium Apollina). Jako święta wyspa zostało Delos w V w. p.n.e. centrum Związku Morskiego (zwanego też Delijskim, a następnie Ateńskim) i mimo przeniesienia skarbca związkowego do Aten (454 p.n.e.), nadal pełniło funkcję sakralnego ośrodka tej konfederacji państw. Apollo był bogiem - opiekunem sojuszników, chociaż stopniowo Ateńczycy starali się uczynić boską protektorką związku swe bóstwo rodzime - Atenę Polias. W 426 r. Ateny przeprowadziły oczyszczenie wyspy, przenosząc z niej wszystkie groby i polecając na przyszłość grzebanie zmarłych tylko na pobliskiej Rhenei, dokąd też miały udawać się kobiety na czas połogu. Ateńska kontrola nad wyspą skończyła się ostatecznie w 314 r. p.n.e. Spowodowało to ponowny rozkwit Delos w epoce hellenistycznej. Było wtedy Delos także potęgą morską i handlową, na której rywalizowały o wpływy dwa mocarstwa - Egipt Ptolemeuszy i Macedonia. Rzymianie w 166 r. p.n.e. ogłosili wolność Delos, eliminując wpływy państw hellenistycznych i umożliwiając rozkwit handlu na wyspie (słynęła jako ośrodek handlu niewolnikami), ale już w I w. p.n.e. wojny, a następnie najazdy piratów, zupełnie ją zrujnowały. Ostatecznie kres świetności wyspy położyło panowanie Rzymian i zmiana szlaków handlowych. Delos nie podźwignęło się już z upadku i w początkach naszej ery stało się terenem niezamieszkanym.

Prace archeologiczne na wyspie rozpoczęła ekspedycja francuska w 1872 r. Doprowadziły one do odsłonięcia całej antycznej zabudowy i dziś jest to jeden z najważniejszych w Grecji zespołów zabytkowych. Na wyspę przyjeżdża się od strony zachodniej i przybija się do brzegu w rejonie Portu Świętego Delos oraz sąsiadującego z nim portu handlowego z epoki hellenistycznej. Z portu na wschód prowadzi ulica do Agory Kompeliastów, a stamtąd wiedzie droga, którą procesje podążały do świętego okręgu Apollina. Hieron Apollina zajmował teren w kształcie trapezu (o wymiarach 180 i 130 m), ogrodzony murem i portykami. Wejście stanowiły Propyleje, za którymi znajdowały się różnego typu budowle, jeszcze z okresu archaicznego. Droga święta prowadziła na północ w kierunku okręgów Artemidy i Apollina. Wokręgu Artem idy zachowały się ruiny świątyni pochodzącej z II w. p.n.e., ale zbudowanej na miejscu starszych budowli. Mury celli pochodzą prawdopodobnie ze świątyni jeszcze z epoki archaicznej.

Również świątynia Apollina to ruiny zawierające ślady kilka-krotnych zmian i elementy różnych budowli. Archaiczny okres reprezentują fundamenty tzw. Porinos Naos, a tzw. Wielka Świątynia pochodzi z V w. p.n.e. (ok. 470-450 r. p.n.e.). Między tymi dwiema budowlami Ateńczycy wybudowali w latach 425-417 p.n.e. świątynię zwaną świątynią Ateńczyków na Delos (lub świątynią Siedmiu Posągów). Wschodnią stronę okręgu stanowił tzw. Portyk Byków (67x8 m), pełniący rolę sanktuarium. Znajdował się tu ołtarz, także budowla zbliżona była architektonicznie do świątyni. Po stronie północnej okręgu jest portyk Antygona Gon- tasa z połowy III w. p.n.e. Za okręgiem świątyni (w kierunku północno-zachodnim) wznosi się interesująca budowla z 210 r. p.n.e. zwana w starożytności stoą Posejdona, a dziś salą hipostylową. Był to budynek o wymiarach 34,5 x 56,8 m. Naprzeciwko tej budowli znajdowała się świątynia Dwunastu Bogów (Dodekat- heon), wzniesiona w III w. p.n.e. i poświęcona wszystkim bóstwom olimpijskim.

Do Świętego Jeziora (miejsce urodzin Apollina i Artemidy) prowadzi Aleja Lwów, pochodząca z VH-VI w. p.n.e. i stanowiąca dzieło mieszkańców Naksos, kontrolujących wtedy Dilos. Znakomite obiekty z Dilos, - rzeźbę, ceramikę i ozdoby z całego okresu starożytności, - można zobaczyć w muzeum położonym na południowy wschód od Świętego Jeziora. Udając się na wzniesienie Kinthos (Kynthos), trzeba przejść przez Sanktuarium Syryjskie i Sanktuarium Egipskie, gdzie są widoczne ślady świątyni Serapisa oraz fasada świątyni Izydy. Dalej znajduje się Heraion - okręg święty bogini Hery ze śladami świątyni. Z samego wzniesienia rozpościera się wspaniały widok na wyspę i Cyklady. Ze wspomnianej na początku Agory Kompeliastów droga prowadzi w kierunku teatru, poprzez zabudowę miejską starożytnego Delos (na południe od okręgu Apollina). Zachowane tu obiekty mieszkalne to unikalne zabytki starożytne, prawie nigdzie poza Delos nie spotykane. Szczególnej uwagi wymagają mozaiki wgłębi budynków.

Teatr pochodzi z okresu hellenistycznego. Mógł on mieścić 4-5 tys. widzów. W jego najbliższym sąsiedztwie znajdują się wspaniałe domy mieszkalne zamożnych Delijczyków z okresu hellenistycznego. świętego Apollina i dzielnicy mieszkalnej w okolicy teatru da wystarczające wyobrażenie o najważniejszych zabytkach Dilos, a wymaga ok. pół dnia. Sporady to łańcuch wysp bliski wybrzeżom Azji Mniejszej. Archipelag ten ma wyraźnie wyodrębnioną część południową. W Sporadach Południowych (Dodekanez) największą i najważniejszą wyspą jest Rodos.