ATENY

Grecja » ATENY

Miasto dzisiejsze to nowoczesna metropolia, jedna z najpiękniejszych nad Morzem Śródziemnym. Ateny leżą w niewielkiej dolinie otoczonej górami - Hymettos (Imitós) od wschodu, Ajgaleos (Egaleos) od północnego zachodu, Pendeli od północnego wschodu i Parnis od północy. W samym mieście oprócz wzgórza Akropolu (156 m npm.) jest drugie wzniesienie - Likabetos (Lika- witós - 278 m npm.).

Ateny są stolicą Grecji nowożytnej od 1834 r., ale rozwój miasta przypada na wiek XX. Dziś Ateny są przemysłowym, handlowym, politycznym i kultu-ralnym centrum kraju, siedzibą rządu, urzędów państwowych, metropolity grecko-ortodoksyjnego i politechniki, uniwersytetu, Akademii Nauk oraz najważniejszym węzłem komunikacyjnym Grecji (kolejowy, drogowy, lotniczy, morski).

Centrum handlowe nowoczesnych Aten leży między placami Omonia (Zgody) i Sintagma (Konstytucji). Tu też krzyżują się wszystkie ważniejsze linie komunikacyjne Aten. Wokół tych placów skupiają się ministerstwa, banki, biura podróży, wszystkie hotele, w pobliżu znajdują się: uniwersytet, muzea, liczne kina i teatry. Oba wymienione place łączą długie ulice Odós Stadiu i Odós Panepistimiu. Pod placem Omonia przebiega metro, które łączy Ateny z Pireusem, biegnąc poza śródmieściem jako kolej naziemna. Na górę Likawitos wiedzie kolejka linowa (naziemna). Wszystkie place i ulice łączy doskonała komunikacja trolejbusowo-autobusowa.

W starożytności Ateńczycy uważali się za lud autochtoniczny, podkreślając swą odrębność od pozostałych plemion greckich, których siedziby ustaliły się ostatecznie dopiero po najeździe Dorów. Dane archeologiczne poświadczają zasiedlenie tferenów Attyki (w tym akropolu w Atenach) już w II tysiącleciu p.n.e., kiedy to kraina podzielona była na kilka niezależnych państewek. Zabudowa akropolu ateńskiego datuje się co najmniej od XIII w. p.n.e. i świadczy o rosnącej roli Aten w Attyce. W tym mniej więcej okresie-Ateny zaczynają zdobywać hegemonię i stopniowo jednoczyć całą krainę (według tradycji zjednoczenia - synojkismu - Attyki dokonał mityczny Tezeusz). Attyka oparła się najazdom Dorów, ale po ich wędrówce (XI w.) przyjęła dużą falę ludności jońskiej, trudno więc mówić o kontynuacji tradycji mykeńskich.

Początkowo królestwo, stały się Ateny w nie znanym nam bliżej czasie państwem rządzonym przez oligarchię arystokratyczną. W okresie ciemnym (patrz: „Wprowadzenie historyczne") nie była to potęga polityczna, jednak znaleziska ceramiki pozwalają sądzić o dość wysokim poziomie kultury. W okresie archaicznym (od VIII w. p.n.e.) Attyka była już zjednoczona pod hegemonią Aten.

Pierwsze mniej więcej pewne dane historyczne o Atenach pochodzą z VII w. p.n.e. Było to państwo, w którym rządy sprawo-wali archonci i Rada Areopagu - ciała zapewniające stabilność ustroju arystokratycznego. Próbą obalenia ustroju państwa i wyrazem walk społeczno-politycznych był zamach Kylona (632 p.n.e ), dążącego najprawdopodobniej do wprowadzenia tyranii. Napiętą sytuację polityczną uporządkować miało prawodawstwo Drakona (624 p.n.e.). Te jedne z pierwszych na terenie całej Hellady praw pisanych, przez sam fakt spisania, ograniczały samowolę arystokratów. Do historii przeszły jako niezwykle surowe i określenie „prawa drakońskie" jest dziś synonimem okrutnych i twardych praw. Reformy Solona (594 p.n.e.) zmierzały do poprawy położenia najniższych warstw ludności (zniesienie długów) i zmniejszenia roli arystokratów (dostęp do urzędów według podziału na klasy majątkowe). Dzięki wprowadzeniu Rady Czterystu (Sou/e) i sądu ludowego (heliaia), złożonego z 6 tys. obywateli, były one jednocześnie krokiem na drodze do demokratyzacji ustroju. Niezadowolenie z reform Solona doprowadziło do tyranii Pizystrata i jego synów (561-514 p.n.e.). Okres ten przyczynił się do rozkwitu gospodarczego i kulturalnego Aten, a także wzrostu ich roli politycznej. Po obaleniu tyranii najważniejszym wydarzeniem stały się reformy Kleisthenesa (509 p.n.e.), które zapoczątkowały rozwój demokracji w Atenach, a jednocześnie wzrost znaczenia na zewnątrz. Kleisthenes dokonał nowego podziału terytorialnego całej Attyki, cementując ostatecznie kraj i łącząc go na nowo. Utworzona przez niego Rada Pięciuset stopniowo wyparła dawną Radę Areopagu. Od tego czasu w państwie coraz większe znaczenie uzyskuje też Zgromadzenie Ludowe (Ekklezja), w którym biorą udział wszyscy obywatele.

Rola Aten wzrasta w okresie wojen perskich, a to z racji zwycięstwa Milcjadesa w bitwie na równinie Maratonu (490 p.n.e.), roli Ternistoklesa w wojnie z Kserksesem i późniejszych zwycięstw floty ateńskiej u wybrzeży Azji Mniejszej. Dążenia do hegemonii politycznej realizowały Ateny organizując Związek Morski (Ateński), dzięki któremu podporządkowały sobie większość miast- -państw na wyspach i na wybrzeżu Azji Mniejszej. Największy rozwój Aten starożytnych przypada na czasy Pery- klesa. Ten wybitny polityk rozpoczął działalność jeszcze w końcu lat sześćdziesiątych V w. p.n.e., kierując wraz z Efialtesem grupą przeciwników arystokraty Kimona. Po wygnaniu tego ostatniego, stopniowo zdobywał naczelną pozycję w państwie, czego wyrazem stał się fakt, że nieprzerwanie w latach 445-429 p.n.e sprawował funkcję stratega, członka dziesięcioosobowego kolegium faktycznie kierującego całością polityki państwa.